Ta strona używa cookie. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Akceptuję

Loading...


Szukaj Menu
A A A wysoki kontrast: A A

Portal Promocji Eksportu



    Elementarz Iranu

    Wyślij Drukuj Pobierz dodał: Redakcja | 2018-02-16 07:44:47
    iran, gospodarka, biznes, klimat

    Irańska gospodarka opiera się przede wszystkim na eksporcie ropy naftowej. Pod względem wydobycia ropy kraj zajmuje 2. miejsce na Bliskim Wschodzie.

    • Islamska Republika Iranu, pers. Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān, do 1935 r. Persja
    • Stolica: Teheran
    • Powierzchnia: 1,6 mln km2
    • Położenie: Azja Południowo-Zachodnia, nad Morzem Kaspijskim i zatokami Oceanu Indyjskiego: Perską i Omańską
    • Liczba ludności: 78,4 mln osób
    • Gęstość zaludnienia: 44,1 osoby/km2
    • Waluta: rial irański (IRR), 1 rial = 100 dinarów (w praktyce nieużywane)
     
    Iran leży w Azji Południowo-Zachodniej, nad Morzem Kaspijskim i zatokami Oceanu Indyjskiego: Perską i Omańską. Od Półwyspu Arabskiego oddzielony jest wąską cieśniną Ormuz. Graniczy z Irakiem (1458 km), Turcją (499 km), Armenią (35 km), Azerbejdżanem (611 km, w tym 179 km z Republiką Nachiczewańską), Turkmenistanem (992 km), Afganistanem (936 km), Pakistanem (909 km).
     
     
    Mieszkańcy Iranu to społeczeństwo młode - 26 proc. nie ukończyło 14. roku życia. Przeciętna długość życia wynosi 69 lat dla mężczyzn i 72 lata dla kobiet. Większość ludności mieszka w północno-zachodniej i południowo-zachodniej część kraju, a wnętrze Wyżyny Irańskiej jest praktycznie bezludne.
     
    Blisko 10 proc. ludności prowadzi koczowniczy lub półkoczowniczy tryb życia.
     
    66,7 proc. Irańczyków mieszka w miastach; główne z nich to: Teheran, Meszhed, Isfahan, Tebriz, Sziraz, Ahwaz, Kom.
     
    W usługach pracuje 45 proc. ludności zawodowo czynnej, w rolnictwie - 30 proc., a pozostali - w przemyśle.
     
    Religia
    Religią państwową jest islam – wyznaje go 99 proc. ludności. Głównie to szyici należący do ugrupowania imamitów isna aszarijja. Sunnici stanowią 5,7 proc. Pozostali to chrześcijanie, żydzi i zaratusztrianie.
     
    Źródło: PAP/EPA
     
    Język
    Językiem urzędowym jest perski (farsi). Mieszkańcy tego wielonarodowościowego kraju posługują się językami z grupy języków irańskich i tureckich.
     
    Do grupy językowej irańskiej należą: Persowie (ok. 51 proc. mieszkańców, skupieni głównie w środkowo-zachodniej i południowej części kraju), Kurdowie (7 proc., przede wszystkim na zachodzie), Gilanie i Mazandaranie (wybrzeże Morza Kaspijskiego) oraz Lurowie i Bachtiarzy (na południowym zachodzie), Beludżowie (na południowym wschodzie, w Beludżystanie).
     
    Do tureckiej grupy językowej należą Azerbejdżanie (13 mln, północno-zachodnia część kraju), Turkmeni (na północy). Na wybrzeżu Zatoki Perskiej mieszkają Arabowie.
     
    Ustrój
    Iran jest republiką islamską. Najwyższy autorytet i władzę w państwie ma przywódca religijno-polityczny, którym musi być wysoko utytułowany teolog muzułmański. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję.
     
    Władzę ustawodawczą sprawuje Muzułmańskie Zgromadzenie Konsultatywne - 290 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na cztery lata (z tego pięć miejsc jest zarezerwowanych dla uznanych mniejszości religijnych: trzy dla chrześcijan, jedno dla zaratusztrianin i jedno dla Żydów).
     
    Nad zgodnością ustaw z prawem islamu czuwa 12-osobowa Rada Strażników Rewolucji.
     
    Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na którego czele stoi prezydent.
     
    Partii politycznych oficjalnie nie ma, a te, które istnieją, są nielegalne i działają przeważnie na emigracji.
     
    Iran - Zachód
    Prezydent Iranu Hasan Rowhani złożył w listopadzie 2015 roku pierwszą od dziesięciu lat wizytę w Europie Zachodniej. Hasan Rowhani powiedział „Corriere della Sera”, że możliwa jest nowa faza w relacjach jego kraju z Zachodem. Zapewnił, że w ostatnich dwóch latach doszło do postępu w dziedzinie wolności obywatelskich.
     
    Rowhani w reakcji na uwagę włoskich dziennikarzy, że obiecał więcej demokracji, wolności słowa i internet bez ograniczeń, oświadczył: „Poprawa warunków socjalnych czy w dziedzinie praw obywatelskich nie może nastąpić w ciągu jednej nocy”. „Jednym z celów mojego rządu od początku było przyznanie więcej praw obywatelom, rozszerzenie wolności i stworzenie lepszej atmosfery w dziedzinie aktywności kulturalnej i społecznej” - stwierdził prezydent Iranu.
     
    Jego zdaniem sytuacja już się poprawiła. „Prasa swobodnie krytykuje prezydenta; dwa lata temu było to nie do wyobrażenia” - uważa. Rowhani zastrzegł, że władza nie załatwi wszystkiego sama, ponieważ potrzebna jest współpraca z wymiarem sprawiedliwości i ustawodawcą. „Mamy nadzieję, że dojdzie do niej w przyszłości” - wyjaśnił.
     
    Prezydent Iranu, gdzie jest najwyższy na świecie odsetek wykonywanych wyroków śmierci, opowiedział się przeciw jej zniesieniu. Przypomniał, że najwięcej tych kar związanych jest z przemytem i handlem narkotykami, głównie na granicy z Afganistanem."Gdybyśmy znieśli karę śmierci, ułatwilibyśmy transport narkotyków aż do krajów europejskich, a to byłoby dla was bardzo złe” - oświadczył Rowhani.
     
    Podział administracyjny
    Iran podzielony jest na 31 ostanów.
     
    Różnice kulturowe
    Oficjalną religią jest islam szyicki. Prawo irańskie opiera się na prawie koranicznym (szariacie) i w wielu aspektach znacznie odbiega od międzynarodowych standardów.
     
    Źródło: PAP/EPA
     
    W okresie ramadanu w miejscach publicznych nie można spożywać posiłków, pić napojów ani palić papierosów.
     
    W oficjalnych kontaktach kobiety nie podają ręki mężczyznom, mężczyźni nie podają ręki kobietom.
     
    Kobiety muszą nosić chusty, ale nie mogą mieć krótkich rękawów, dekoltów, garsonek oraz krótkich spódnic i sukienek. Właściwie zabronione jest też noszenie odkrytych butów (np. sandałów), ale cudzoziemki traktowane są bardziej tolerancyjnie. Mężczyźni nie mogą nosić krótkich spodni oraz podkoszulków.
     
    Kobieta w Iranie
    Mimo kilku pozornie pozytywnych sygnałów kobiety w Iranie nadal mają połowę praw przysługujących mężczyznom - uważa Szirin Ebadi, irańska prawniczka i obrończyni praw człowieka, laureatka pokojowego Nobla z 2003 r.
     
    Źródło: PAP/EPA
     
    Jej zdaniem sytuacja kobiet w Iranie nie poprawiła się w ostatnich latach - podkreśliła noblistka. Dodała, że mianowanie pierwszej Iranki na ambasadora od czasów Rewolucji Islamskiej w 1979 r. czy powierzenie kobietom trzech spośród 11 stanowisk wiceprezydenta to nie sygnały prawdziwej zmiany, lecz "sztuczki" kierowane pod adresem społeczności międzynarodowej i irańskich kobiet.
     
    "Jeśli pani ambasador nie dostanie pozwolenia od swojego męża - na przykład dlatego, że się z nim pokłóciła - to nie może wykonywać swojej pracy i ambasadę trzeba będzie zamknąć, bo nie będzie w niej ambasadora. Jeśli pani wiceprezydent w swoim domu znajdzie obcą kobietę i mąż oświadczy jej, że to jego nowa żona - a mężczyźni w Iranie mogą mieć do czterech żon - to o czym to świadczy" - mówiła PAP w 2015 roku Ebadi.
     
    Irańska działaczka zaznacza, że "kobiety w Iranie mają połowę praw przysługujących mężczyznom", co widać na przykładzie procedur uzyskania rozwodu. Mężczyzna może zażądać rozwodu w dowolnym momencie, nawet jeśli nie ma ku temu powodu; za to kobieta musi udowodnić, że dalsze życie z mężem jest dla niej niemożliwe, a "jest to bardzo trudne, bo wszyscy sędziowie to mężczyźni".
     
    Ebadi, z wykształcenia i zawodu prawniczka, przytacza historię jednej ze swoich klientek, pobitej przez własnego męża za to, że zatańczyła na weselu siostry. "W jej imieniu zażądaliśmy rozwodu. W sądzie mąż przeprosił i obiecał poprawę, a sędzia to uznał. I tyle, rozwodu nie było" - dodała.
     
    Przyznaje, że przemoc domowa pozostaje w jej kraju powszechnym problemem. "Prawo zobowiązuje Iranki do zgadzania się na seksualne zachcianki mężczyzn", a to oznacza m.in., że dochodzi do gwałcenia kobiet przez ich mężów - podkreśliła.
     
    Zapytana, czy islam da się pogodzić z prawami kobiet i demokracją w ogóle, noblistka odpowiedziała: "Z pewnością. To niedemokratyczne rządy wypaczają słowa islamu".
     
    "Oczywiście wierzę w rozdział religii i władzy. Jeśli ludzie w jakimś kraju głosują na rząd wyznaniowy, islamski, to islam należy interpretować w sposób gwarantujący poszanowanie praw. To jest możliwe" - podkreśliła.
     
    "Problemem w Iranie jest dyktatura" - powiedziała, dodając, że w Iranie są "umiarkowani duchowni przedstawiający lepsze interpretacje islamu", jednak "rząd odrzuca te interpretacje, a ich autorów wtrąca do więzień". Noblistka nie zgodziła się z optymistycznym w wymowie artykułem w "The Times", którego autor przekonywał, że wpływy umiarkowanych środowisk w Iranie rosną kosztem radykałów.
     
    Noblistka oceniła też, że do sytuacji w Iranie przyczyniło się postępowanie Zachodu, który koncentrował się tylko na kontrowersyjnym programie nuklearnym Teheranu. "Na długie lata świat zapomniał o kwestii praw człowieka w Iranie i skupiał się tylko na irańskim programie atomowym, a to doprowadziło do pogorszenia się sytuacji, jeśli chodzi o przestrzeganie tych praw w tym kraju. Dlatego społeczność międzynarodowa musi zaangażować się w dialog z Iranem o prawach człowieka" - podkreśliła.
     
    14 lipca sześć mocarstw - USA, Rosja, Chiny, Francja, Wielka Brytania i Niemcy - osiągnęło z Iranem porozumienie, którego celem jest ograniczenie programu nuklearnego tego kraju. Umowa przewiduje, że Teheran zrezygnuje z dążenia do uzyskania broni nuklearnej w zamian za stopniowe znoszenie międzynarodowych sankcji gospodarczych. Zostaną one jednak cofnięte dopiero wówczas, gdy Iran spełni wszystkie warunki umowy.
     
    Ebadi jest znaną przeciwniczką sankcji gospodarczych, które - jak mówi - szkodzą społeczeństwu, a nie reżimowi. W zamian popiera sankcje polityczne, np. odcięcie władz od zachodnich satelitów, które są wykorzystywane do dystrybucji reżimowej propagandy.
     
    Szirin Ebadi to znana na świecie irańska obrończyni praw człowieka, publicystka, jedna z pierwszych w Iranie kobiet sędziów (po Rewolucji Islamskiej w Iranie pozbawiona prawa do wykonywania zawodu). Za swoją działalność została uhonorowana wieloma wyróżnieniami, z których najbardziej prestiżowe - Pokojową Nagrodę Nobla - otrzymała w 2003 r. za "wysiłki na rzecz demokracji i praw człowieka, w tym szczególnie za walkę o prawa kobiet i dzieci". Od 2009 r. przebywa na emigracji w Wielkiej Brytanii.
     
    Co warto wiedzieć
    W Iranie nie są akceptowane karty kredytowe i płatnicze inne niż wydane przez banki irańskie. Nie ma natomiast problemu z wymianą euro lub dolarów (w bankach i w kantorach, ale w kantorach kurs jest bardziej opłacalny). Lepiej unikać płacenia w dolarach czy w euro w hotelach, restauracjach czy sklepach z powodu możliwości zawyżania cen.
     
    Źródło: PAP/EPA
     
    Ceny towarów i usług potocznie bywają podawane w tumanach (1 000 tumanów = 10 000 riali). W wypadku niejasności lepiej dopytać, o którą jednostkę chodzi.
     
    Przemyt lub posiadanie narkotyków zagrożone są bardzo surowymi karami, łącznie z karą śmierci.
     
    Iran nie uznaje podwójnego obywatelstwa. Obywatele polscy posiadający również irańskie obywatelstwo są w świetle irańskiego prawa traktowani jako obywatele Iranu.
     
    Relacje homoseksualne są zakazane przez irańskie prawo, dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn.
     
    Irańskie prawodawstwo za stosunek homoseksualny przewiduje kary chłosty, więzienia, a nawet karę śmierci. Nie istnieją wyraźne przeciwwskazania (pod warunkiem zachowania dyskrecji) dla osób homoseksualnych przed podróżowaniem do Iranu – w irańskich formularzach wizowych nie ma pytania o orientację seksualną. Z uwagi na ustrój kraju oraz uwarunkowania kulturowe wszystkie pary (nie tylko homoseksualne) powinny powstrzymać się z okazywaniem swoich uczuć w miejscach publicznych.
     
    Zdrowie
    W Iranie, zgodnie z regulacjami WTO, żadne dodatkowe szczepienia nie są wymagane. Opieka medyczna jest ogólnie dostępna. Usługi świadczone są zarówno w państwowych jak i prywatnych placówkach zdrowotnych; cudzoziemiec w każdym przypadku musi za te usługi płacić. Pomoc medyczna w placówkach prywatnych w każdym zakresie jest na wysokim poziomie - porównywalnym z europejskim.
     
    Znajomość języka angielskiego wśród irańskich lekarzy jest dość powszechna. Większość (problemy z zaopatrzeniem w specjalistyczne leki dla ciężkich chorób przewlekłych – nowotwory, hemofilia i in.) lekarstw jest dostępna w aptekach, najczęściej są to lokalne odpowiedniki zagranicznych leków, dostępne są również specyfiki zagraniczne.
     
    We wschodnich prowincjach Iranu (granica z Iranem i Pakistanem) występuje zagrożenie zarażenia się cholerą. Zaleca zachowanie ostrożności - przestrzeganie zasad higieny, picie wody wyłącznie przegotowanej lub butelkowanej, powstrzymanie się od picia napojów z lodem, stosowanie środków dezynfekcyjnych oraz niezwłoczne zgłaszanie się do lekarza w razie wystąpienia objawów infekcji przewodu pokarmowego.
     
    Wizy
    Obywatele RP muszą posiadać wizę, zarówno na pobyt, jak i tranzyt przez Iran. Można ją uzyskać w Ambasadzie Iranu w Warszawie. Procedura wydania wizy może trwać nawet do miesiąca. Istnieje możliwość uzyskania wizy tranzytowej.
     
    Obywatele polscy udający się do Iranu na podstawie zwykłych paszportów w celach turystycznych mogą ubiegać się o wizy (maksymalny czas pobytu – 14 dni) także na lotniskach międzynarodowych: Teheran - Imam Chomeini, Sziraz, Tebriz, Meszhed. Dokumenty niezbędne do uzyskania wizy na lotnisku to: paszport ważny co najmniej przez sześć miesięcy od daty przylotu do Iranu, powrotny bilet lotniczy, jedno zdjęcie paszportowe.
     
    Ze względu na brak gwarancji uzyskania wizy w tej procedurze oraz możliwe problemy na europejskich lotniskach (pasażerowie podróżujący do Iranu bez wizy mogą zostać niewpuszczeni na pokład samolotu) Ambasada RP w Teheranie odradza stosowanie tej procedury. Nie ma możliwości uzyskania wizy na lądowych i morskich przejściach granicznych.
     
    W sprawie szczegółów uzyskania wizy prosimy o bezpośredni kontakt z Ambasadą Iranu w Warszawie.
     
    Procedura przedłużania wizy po przyjeździe jest skomplikowana i żmudna, wymaga z reguły poparcia Ambasady RP w Teheranie. Długotrwała jest także procedura zalegalizowania pobytu w nowym paszporcie, wydanym w miejsce utraconego - może to trwać ok. 10 dni.
     
    Telekomunikacja
    Występują problemy z roamingiem polskich sieci komórkowych, czyli z wysyłaniem i odbieraniem smsów, połączeń przychodzących i wychodzących.
     
    Internet jest cenzurowany, niedostępne są również niektóre polskie portale pocztowe. Istnieje możliwość sprawdzenia, czy dana e-strona może być w Iranie blokowana: www.blockediniran.com.
     
    Poza dużymi miastami mogą wystąpić trudności z dostępem do kafejek internetowych.
     
    Dla kierowców
    Wymagane jest międzynarodowe prawo jazdy. Nie ma możliwości wjazdu do Iranu pojazdem zarejestrowanym za granicą bez wcześniejszego uzyskania pisemnej zgody władz irańskich bądź posiadania Carnet de Passage. Brak dokumentów świadczących o uzyskaniu takiej zgody oznacza bezwzględne zatrzymanie pojazdu na granicy.
     
    Drogowe przejścia graniczne są czynne najczęściej przez kilka godzin dziennie, ale w czasie ważniejszych świąt mogą być zamknięte.
     
    Sieć drogowa jest dobrze rozwinięta, główne drogi są dobrej jakości i mają właściwie oznakowanie. Za przejazd niektórymi autostradami pobierane są niewysokie opłaty.
     
    Benzyna jest łatwo dostępna na stacjach paliwowych, mogą natomiast wystąpić trudności z zakupem oleju napędowego (jest on sprzedawany tylko na wybranych stacjach - przy trasach tranzytowych) - w Iranie silniki Diesla mogą mieć tylko ciężarówki.
     
    Ograniczenia ilościowe w zakupie paliwa obowiązują na niektórych obszarach przygranicznych, szczególnie we wschodnim Iranie. Podczas prowadzenia pojazdu w Iranie należy zachować szczególną ostrożność, gdyż wielu miejscowych kierowców nie przestrzega przepisów drogowych. W razie kolizji winę za jej spowodowanie najczęściej przypisuje się cudzoziemcowi.
     
    Iran mimo posiadania bardzo dobrej sieci dróg znajduje się na jednym z czołowych miejsc w świecie jeśli idzie o ilość śmiertelnych wypadków drogowych ze względu na zły stan techniczny używanych samochodów, brawurę oraz słabe wyszkolenie kierowców.
     
    Transport
    W pociągach czy samolotach jest tłoczno - bilety najlepiej kupować z wyprzedzeniem. Bilety nie są drogie. Cudzoziemcy mogą zatrzymywać się w hotelach, motelach i guest-housach. Noclegi w domach prywatnych (np. w ramach tzw. couchsurfingu) bywają proponowane, są jednak w świetle miejscowego prawa nielegalne.
     
    Ograniczenia w podróżowaniu dotyczą terenów wojskowych; poza tym niektóre obszary mogą być niedostępne dla obcokrajowców z uwagi na sytuację polityczną (pogranicze z Irakiem) lub aktywność band przestępczych (pogranicze z Afganistanem i Pakistanem). Zdecydowanie odradza się podróże do tych części kraju.
     
    W przypadku chęci podróżowania autostopem należy wcześniej ustalić z kierowcą, czy autostop będzie bezpłatny.
     
    Wiele nieoznakowanych samochodów jest w rzeczywistości taksówkami - wskazane jest uzgodnienie ceny za przejazd przed rozpoczęciem podróży.
     
    Zaleca się z korzystanie z taksówek o kolorze żółtym lub zielonym. Oznacza to, że są to zarejestrowani taksówkarze.
     
    Na ogół taksówka złapana na ulicy, działa jak autobus, czyli jeździ po określonej dla siebie trasie. Dodatkowo, taksówki w Iranie zabierają ze sobą maksymalną ilość osób. Natomiast, jeżeli chcemy dotrzeć pod konkretny adres, trzeba to oznajmić kierowcy od razu i wtedy nie będzie się zatrzymywał w celu zabrania innych pasażerów. Trzeba liczyć się z tym, że będziemy musieli zapłacić za wszystkie cztery miejsca w samochodzie.
     
    Bezpieczeństwo
    W podróżach do Iranu zaleca się zachowanie ostrożności. Ze względu na policyjny charakter kraju Iran jest względnie bezpieczny, jeśli chodzi o przestępczości pospolitą. Trzeba uważać w podróżach morskich (Morze Kaspijskie, Zatoka Perska), w szczególności odradza się podróże w obrębie wysp: Abu Musa, Mały Tumb, Duży Tumb (obowiązek uzyskania zgody ze strony władz irańskich).
     
    Ambasada RP w Teheranie odradza podróżowanie wzdłuż granicy z Irakiem, Pakistanem i Afganistanem.
     
    Zagrożenie przestępczością jest umiarkowane. Turyści najczęściej stają się ofiarami pospolitych kradzieży, jak wyrwanie torebki z ręki; często sprawcami takich napadów bywają motocykliści (należy pamiętać, że motocykliści często jeżdżą chodnikami dla pieszych).
     
    Wynajmując przypadkowy samochód z kierowcą, należy uważać, by nie dać się okraść: zdarzają się kierowcy-oszuści, którzy proszą o popchnięcie auta, po czym odjeżdżają z bagażem; podobnie może się zdarzyć, gdy turysta wysiądzie z samochodu, np. przed hotelem.
     
    Należy zachować dużą ostrożność przy przechodzeniu przez jezdnię oraz mieć na uwadze, że motocykliści korzystają również z chodników dla pieszych.
     
    W Iranie, szczególnie w Teheranie, poziom zanieczyszczeń powietrza jest wysoki. Na całym terytorium Iranu występuje stałe zagrożenie trzęsieniem ziemi.
     
    Wszystkim obywatelom polskim udającym się do Iranu zaleca się rejestrację pobytu na stronie MSZ: secure.e-konsulat.gov.pl/Podroze/OpiekaKonsularna.aspx.
     
    Iran w międzynarodowych organizacjach
    Kraj należy do: ONZ (Organizacja Narodów Zjednoczonych), MFW (Międzynarodowy Fundusz Walutowy), IBRD (Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju), WHO (Światowa Organizacja Zdrowia), OPEC (Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową), WTO (status obserwatora).
     
    UE - Iran - ramy prawne
    14 lipca 2015 w Wiedniu podpisano porozumienie nuklearne z Iranem dot. kontroli Irańskiego programu rozwoju broni jądrowej pomiędzy Iranem a sześcioma mocarstwami ( w tym przez Wielką Brytanię, Francję i Niemcy- członków UE).
     
    Zgodnie z porozumieniem zawartym z szóstką wielkich mocarstw Iran zdemontował niektóre ze swych instalacji nuklearnych - poinformowała w listopadzie 2015 roku Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA).
     
    "Iran rozpoczął wycofywanie wirówek i związanej z tym infrastruktury" zarówno w ośrodku Fordo, jak i Natanz - podała agencja.
     
    Wycofywanie nieczynnych wirówek służących do wzbogacania uranu w ośrodkach nuklearnych Natanz i Fordo jest zgodnie z zawartym w lipcu porozumieniem nuklearnym ze światowymi mocarstwami.
     
    14 lipca sześć mocarstw (USA, Rosja, Chiny, Francja, Wielka Brytania i Niemcy) osiągnęło z Iranem porozumienie, którego celem jest ograniczenie programu nuklearnego tego kraju. Umowa przewiduje, że Teheran zrezygnuje z dążenia do uzyskania broni nuklearnej w zamian za stopniowe znoszenie międzynarodowych sankcji. Zostaną one jednak cofnięte dopiero wówczas, gdy Iran spełni wszystkie warunki umowy.
     
    Iran zobowiązał się m.in. do przebudowy reaktora w Araku, a także do ograniczenia liczby wirówek z ok. 19 tys. do ok. 6 tys., co jest kluczowym postanowieniem umowy.
     
    Teheran zapewnia, że będzie realizować punkty porozumienia etapami.
     
    W październiku 2015 roku Irańska Rada Strażników Konstytucji zatwierdziła ustawę wprowadzającą w życie historyczne porozumienie ze światowymi mocarstwami w sprawie programu nuklearnego Teheranu - podała oficjalna agencja prasowa IRNA.
     
    Warunki geograficzne, klimat
    Powierzchnia Iranu jest wyżynna i górska, a pustynie zajmują ok. 50 proc. powierzchni. W środkowej i wschodniej części rozciąga się Wyżyna Irańska (wysokość 1000–1500 m), ograniczona górami - na zachodzie - Zagros i Kurdystańskimi, na północy - Elburs (Demawend, 5604 m, najwyższy szczyt Iranu) i Chorasańskimi, na wschodzie - Wschodnioirańskimi.
     
    Źródło: PAP/EPA
     
    Wnętrze kraju zajmują rozległe kotliny z pustyniami: Wielką Pustynią Słoną i Daszt-e Lut oraz pasma górskie (najwyższe Kuh-e Rud, wysokość do 4420 m). Północno-zachodnia część leży na Wyżynie Armeńskiej, a południowo-zachodnia - na Nizinie Mezopotamskiej.
     
    Wybrzeże Morza Kaspijskiego jest wąskie, nizinne i piaszczyste, Zatoki Perskiej - nizinne i bagniste, Zatoki Omańskiej - w części klifowe.
     
    Iran nawiedzają częste katastrofalne trzęsienia ziemi. To z 1990 roku pochłonęło blisko 40 tysięcy mieszkańców.
     
     
    W Iranie panuje klimat podzwrotnikowy kontynentalny suchy, w kotlinach - skrajnie suchy, na wybrzeżach Zatoki Perskiej i Omańskiej - zwrotnikowy kontynentalny suchy.
     
    Średnia temperatura w styczniu wynosi od minus 4°C na północy do 10°C na południu; w lipcu odpowiednio od 25°C do 33°C. W górach jest chłodniej.
     
    Średnia roczna suma opadów na pustyniach i wybrzeżu Zatoki Omańskiej waha się od 50 do 100 mm, a w górach dochodzi do 300 mm; jedynie na północnych stokach gór Elburs 1000-2000 mm. Opady występują głównie zimą.
     
    Źródło: PAP/EPA
     
    Na pustyniach często występują burze pyłowe.
     
    Gospodarka
    Irańska gospodarka, oprócz tradycyjnego rolnictwa, opiera się na wydobyciu i eksporcie ropy. Rewolucja islamska i wojna z Irakiem (w latach 1980 – 88) osłabiły kraj. Koszty odbudowy ze zniszczeń wojennych szacuje się na ok. 40 mld dol. Znaczna część budżetu państwa trafia na zbrojenia, w tym produkcję broni masowego rażenia.
     
    Iran ma bogate złoża ropy, a pod względem wydobycia tego surowca zajmuje 2. miejsce na Bliskim Wschodzie.
     
    Do głównych gałęzi przemysłu zalicza się produkcję ropy naftowej i gazu, przemysł petrochemiczny, nawozy sztuczne, tekstylia, przemysł cementowy i materiałów budowlanych, a także przetwórstwo żywności.
     
    W Iranie uprawia się przede wszystkim pszenicę, jęczmień, ryż, kukurydzę, ziemniaki oraz buraki cukrowe, bawełnę, herbatę, tytoń, warzywa, palmę daktylową, drzewa cytrusowe, oliwki, winorośl, figi, migdały i pistacje.
     
    W górach i na półpustyniach hodowane są owce, kozy i bydło. W wodach przybrzeżnych prowadzone są połowy ryb, krewetek oraz pereł. Duże dochody przynosi też produkcja kawioru.
     
    Większość dużych zakładów przemysłowych jest kontrolowana przez władze prowincji. Rozbudowany system biurokratyczno-decyzyjny blokuje jednak aktywność gospodarczą. Sektor prywatny obejmuje głównie drobny handel, gospodarstwa rolne i usługi.
     
    Według danych CIA gospodarka Iranu w roku finansowym 2014 rosła w tempie 3 proc. PKB, w 2013 roku zanotowano spadek - 1,9 proc.
     
    W 2014 r. strukturze PKB najwięcej przypadło na usługi - 50,3 proc., przemysł - 40,7 proc., rolnictwo - 9,1 proc.
     
     
    Dane makro
    2012
    2013
    2014*
    PKB (wg PPP)
    1 321 bln USD
    1 296 bln USD
    1 334 bln USD
    PKB na 1 mieszkańca (w USD)
    16,900 USD
    16,600 USD
    17,100 USD
    Wzrost PKB (szacunki)
    - 6,6 %
    -1,9 %
    3,0 %
    Rezerwy dewizowe (mld USD)
    b/d
    108
    110
    Zadłużenie zagraniczne
    b/d
    10,63
    10,17
    Inflacja (w %)
    27,1 %
    39,3 %
    15,8 %
    Bezrobocie (w %)
    15,5 %
    10,4 %
    11,2 %
    Eksport (mld USD)
    90,22
    93,02
    95,71
    Import (mld USD)
    67,0
    60,05
    61,25
    Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Iranie (mld USD)
    b/d
    40.36
    43.50
    Inwestycje bezpośrednie Iranu za granicą (mld USD)
    b/d
    3.725
    4.045
    * dane szacunkowe
    Źródło: CIA Word Factbook
     
    Wymiana handlowa
    W wymianie handlowej z zagranicą Iran od lat notuje dodatnie saldo obrotów (16,9 mld dol. w 2014 r.)
     
    W eksporcie z Iranu w 2013 r. największy udział przypadał na ropę naftową, wyroby chemiczne i petrochemiczne, owoce i orzechy, a także rudy metali i cement. Głównym partnerem eksportowym Iranu są Chiny, na którą przypada ok. 26,8 proc. eksportu, w dalszej kolejności: Turcja (11-proc. udział), Indie (10,6 proc.), Japonia (7,3 proc.), Korea Południowa (5,9 proc.).
     
    W imporcie do Iranu dominowały: zaopatrzenie dla przemysłu, środki produkcji, trwałe dobra konsumpcyjne, artykuły żywnościowe i usługi techniczne. Głównym importerem były ZEA na którą przypada 35,8 proc. całości importu, a ponadto: Chiny (18,6 proc.), Indie (6,4 proc.), Korea Południowa (5,8 proc.) i Turcja (5,4 proc.).
     
    Perskie dywany
    Producenci dywanów liczą na to, że wraz ze zniesieniem zachodnich sankcji wzrośnie eksport tych słynnych wyrobów. Zaczęli przygotowywać dywany dostosowane do gustów Amerykanów i mają nadzieję, że handel ruszy w 2016 roku. W sierpniu 2015 roku agencja AP poinformowała, że perskie dywany były jednym z tych irańskich towarów spoza branży naftowej, którym zaszkodziły zachodnie sankcje. Jedna piąta eksportu dywanów z Iranu przypadała na rynek amerykański.
     
    Sankcje zostaną zniesione wraz z realizacją porozumienia dotyczącego irańskiego programu nuklearnego. Sześć światowych mocarstw uzgodniło z Iranem w lipcu, że w zamian za ograniczenie przez Teheran tego programu cofnięte zostaną dotkliwe dla irańskiej gospodarki międzynarodowe sankcje. Między innymi USA wznowią import dywanów, wstrzymany w 2010 roku.
     
    Producenci już zaczęli przygotowania - powiedział AP Hamid Kargar, szef Irańskiego Narodowego Centrum Dywanów (INCC), zajmującego się ochroną i promocją tego narodowego dziedzictwa. "Ludzie z branży zaczęli produkować dywany odpowiadające gustom na rynku amerykańskim, odbierać zamówienia i negocjować z klientami" - wyjaśnił. "Od 2010 roku straciliśmy jedną piątą eksportu, bo zostaliśmy bez rynku amerykańskiego, Iran zastąpili nasi rywale. Jednak liczymy na to, że Amerykanie znów przyjmą perskie dywany, ze względu na ich unikalne wzory i kolory" - dodał Kargar.
     
    Wartość eksportu irańskich dywanów sięgnęła w zeszłym roku 330 mln dolarów. Trzy czwarte całej produkcji idzie na eksport. Co roku w Iranie powstaje ponad 5 milionów metrów kwadratowych dywanów.
     
    O przygotowaniach do zniesienia sankcji mówi jeden z producentów, Dżila Rasam Arabzadeh. "Amerykanie i Kanadyjczycy wolą jaśniejsze kolory, choć starsze pokolenia wybierają ciemniejsze. Znów robimy oceny, tak aby odpowiedzieć na zapotrzebowanie amerykańskich klientów" - przyznał.
     
    Koszt ręcznie tkanego perskiego dywanu waha się od kilku tysięcy dolarów do wielomilionowych kwot. W 2000 roku Iran dostarczył sułtanowi Omanu ogromny ręcznie tkany kobierzec, wart ponad 5 mln dolarów. W 2006 roku powstał największy na świecie ręcznie tkany dywan, przeznaczony dla meczetu w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Kosztował 8,5 mln dolarów.
     
    "Ręcznie tkany perski dywan jest ambasadorem Iranu. Cieszę się, że trwa proces powrotu ambasadora do pracy w Stanach Zjednoczonych. Perski dywan jest jak irańska flaga, znana na całym świecie. Niech ta flaga wzniesie się do lotu" - mówił Rasam Arabzadeh.
     
    Zakaz importu amerykańskich produktów konsumpcyjnych
    W przededniu zniesienia sankcji nałożonych na Iran w 2006 roku, w listopadzie 2015 roku Teheran wprowadził całkowity zakaz importu amerykańskich produktów konsumpcyjnych. Rozporządzenie w tej sprawie zostało podpisane przez ministra przemysłu, górnictwa i handlu Iranu.
     
    "Jest to nieodzowne dla ochrony i wzmocnienia rodzimego sektora przemysłowego w Iranie" – podkreślono w rozporządzeniu podpisanym przez ministra Mohammada Rezę Nemtzadeha.
     
    Nowe regulacje ograniczają wwóz amerykańskich towarów i wprowadzają bezwzględny zakaz dopuszczenia na rynek islamskiej republiki produktów, które w jakikolwiek sposób symbolizowałyby obecność amerykańską w Iranie po zniesieniu sankcji.
     
    Rozporządzenie pozostaje w pełnej zgodności z treścią listu, jaki 21 października wystosował do prezydenta Hasana Rowhaniego przywódca duchowo-polityczny Iranu Ali Chamenei – zauważa agencja AFP.
     
    Ajatollah poparł w nim porozumienie nuklearne zawarte w lipcu bieżącego roku ze światowymi mocarstwami, ale ostrzegł władze w Teheranie, by pozostały czujne, ponieważ Stanom Zjednoczonym nie należy ufać.
     
    "Należy się przeciwstawić zalewowi importowanych dóbr, a w szczególności trzeba przeszkodzić wejściu na nasz rynek produktów konsumpcyjnych pochodzących ze Stanów Zjednoczonych" – napisał Chamenei. Jego list odczytano w państwowej telewizji.
     
    Sankcje nałożone na Iran mają być zniesione w grudniu 2015 roku w związku z podpisanym w lipcu porozumieniem sześciu mocarstw (USA, Rosja, Chiny, Francja, Wielka Brytania i Niemcy) z Iranem, które przewiduje stopniowe znoszenie restrykcji w zamian za rezygnację Teheranu z dążeń do uzyskania broni nuklearnej.
     
    Do połowy grudnia Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej powinna ukończyć raport oceniający, czy Iran rzeczywiście dążył do uzyskania broni nuklearnej w 2006 roku. Raport jest warunkiem zniesienia sankcji nałożonych na Iran w grudniu 2006 roku przez Radę Bezpieczeństwa ONZ.
     
    Stany Zjednoczone nałożyły swoje sankcje ekonomiczne na Iran dekadę wcześniej – w 1995 r. Iran został nimi objęty za "wspieranie terroryzmu i próby zdobycia broni nuklearnej".
     
    Polska - Iran
    Największymi polskimi pozycjami w eksporcie w 2014 r. były pompy wtryskowe do paliwa lub oleju, aparatura do transfuzji, przyrządy medyczne, elektrody z grafitu. W imporcie natomiast: winogrona suszone i śliwki, pistacje oraz podroby zwierzęce.
     
    Początek 2015 r. nie przyniósł widocznego ożywienia w relacjach handlowych: eksport w okresie styczeń – czerwiec wyniósł 18,5 mln euro (nieznaczny wzrost o około 1,6 mln euro w porównaniu z tym samym okresem w 2014 r.), a import - 14,2 mln euro (wzrost o 3,7 mln euro).
     
    Główni eksporterzy to: LG Electronics Wrocław, B&P Engineering Przeworsk, Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego Poznań.
     
    Polsko-irańskie obroty handlowe
     
    mln euro
     
    2011
     
    2012
     
    2013
     
    2014
    Dynamika %
    (2013=100)
    Eksport
    66,0
    41,6
    35,8
    35,0
    97,7
    Import
    100,9
    23,0
    22,2
    22,4
    100,8
    Obroty
    166,9
    64,6
    58,0
    57,4
    98,9
    Saldo
    -34,9
    18,6
    13,5
    12,5
     
    Źródło: GUS
     
    Perspektywy rozwoju polsko-irańskiej współpracy
    Wymiana handlowa Polski z Iranem kształtuje się poniżej poziomu odpowiadającego potencjałowi obu państw. Jest to spowodowane zarówno niekorzystnym klimatem związanego z sankcjami jak i trudnościami w dziedzinie przekazów pieniężnych. Znaczący spadek obrotów handlowych w porównaniu z rokiem ubiegłym jest efektem zacieśnienia sankcji zarówno przez Stany Zjednoczone, jak i kraje europejskie.
     
    Należy jednak zaznaczyć, iż handel z Iranem w dziedzinach nie objętych sankcjami, pomimo niekorzystnego wrażenia jakie wywołuje, jest całkowicie legalny. Ze względu na negatywny wydźwięk jest to potencjał niewykorzystany. Niektóre kraje Unii Europejskiej próbują zwiększyć swoją aktywność w tym zakresie (np. organizacja przez Niemiecko-Irańską Izbę Gospodarczą specjalnych kursów obejmujących tematykę uzyskania zezwoleń na eksport towarów do Iranu).
     
    Wskazane jest zatem wspieranie rozwoju relacji handlowych z Iranem, w dziedzinach nieobjętych sankcjami. Niskiemu szczeblowi relacji politycznych powinny towarzyszyć ożywione działania na rzecz rozszerzenia współpracy gospodarczej, w ramach istniejących uwarunkowań prawnych.
     
    Branżą o szczególnie dużym potencjale wzrostu wymiany handlowej jest sektor rolno-spożywczy. To branża, w której istnieje niskie prawdopodobieństwo nałożenia sankcji, a jednocześnie cieszy się szczególnym zainteresowaniem ze strony irańskich przedsiębiorców. Eksport towarów tej kategorii do Iranu wzrósł ponad trzykrotnie w porównaniu z rokiem 2011.
     
    Branże z potencjałem
    • sektor rolno-spożywczy
    • przemysł kosmetyczny, farmaceutyczny
    • maszyny górnicze
    • technologie związane z efektywnością energetyczną
    • maszyny rolnicze oraz do przetwórstwa rolno-spożywczego
    • branża transportowa (lokomotywy, wagony, części samochodowe)
    • chemia budowlana
    • meble
    • sprzęt medyczny
    • materiały budowlane i dekoracyjne
    • odzież
    • sprzęt RTV, AGD
     
    Umowy
    • Umowa o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Islamskiej Republiki Iranu, sporządzona w Teheranie 2 października 1998 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 22, poz. 217)
    • Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Islamskiej Republiki Iranu w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisana w Teheranie 2 października 1998 r. (D z. U. z 2006 r. Nr 244, poz. 1770, z późn. zm.)
     
    W związku z przystąpieniem Polski do UE wypowiedziana została polsko-irańska umowa handlowa z 1990 r. Trwają prace nad umową o współpracy gospodarczej.
     
    Sankcje ekonomiczne wobec Iranu
    W przypadku zainteresowania eksportem do Iranu należy pamiętać o obowiązujących sankcjach ekonomicznych nałożonych na Iran przez UE.
     
    W dniu 26 lipca 2010 r. Rada do Spraw Zagranicznych Unii Europejskiej (UE) przyjęła pakiet środków ograniczających stosunki z Iranem, w tym w dziedzinie handlu, usług finansowych, energii i transportu.
     
    27 października 2010 r. w życie weszło Rozporządzenie Rady (UE) 961/2010 w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylające rozporządzenie (WE) 433/2007.
     
    Przyjęte przepisy były niezbędne do wykonania rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ 1929 (2010). Wprowadzono również dodatkowe środki ograniczające zgodnie z wnioskiem Rady Europejskiej w swoim oświadczeniu z 17 czerwca 2010 roku.
     
    Środki wprowadzone w/w rozporządzeniu obejmują w szczególności:
    1. dodatkowe ograniczenia w handlu towarami podwójnego zastosowania i technologii, jak również sprzętem, który mógłby zostać wykorzystany do represji wewnętrznych
    2. ograniczenia dotyczące handlu kluczowym sprzętem oraz technologiami i ograniczenia inwestycji w irańskim przemyśle naftowym i gazowym
    3. ograniczenia dotyczące inwestycji w irański przemysłu jądrowego
    4. ograniczenia dotyczące przekazów pieniężnych do/z Iranu
    5. ograniczenia dotyczące irańskiego sektora bankowego
    6. ograniczenia dostępu Iranu do rynków ubezpieczeniowych i obligacje Unii
    7. ograniczenia w zakresie świadczenia niektórych usług na rzecz irańskich statków i samolotów cargo
     
    24 marca 2012 r. weszło w życie Rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 267/2012 z dnia 23 marca 2012 r. dotyczące środków ograniczających wobec Iranu i uchylające rozporządzenie Rady (UE) 961/2010. Rozporządzenie zawiera szereg poprawek do obowiązujących zakazów i ograniczeń, a także wprowadza kolejne sankcje. Eksporter winien zapoznać się z przepisami zawartymi w rozporządzeniu oraz przede wszystkim ze szczegółami zawartymi w aneksach do rozporządzenia.
     
    Towary, których eksport jest zakazany wymienione są w aneksach I oraz II w/w rozporządzenia. Zakazem objęto:
    • sprzedaż, dostarczenie, transfer oraz eksport do Iranu lub podmiotów irańskich (działających zarówno w Iranie, jak i poza granicami tego kraju) produktów podwójnego zastosowania oraz technologii wymienionych w aneksach
    • świadczenie usług pośrednictwa oraz świadczenie pomocy technicznej i finansowej związanej z produktami oraz technologiami wymienionymi w aneksach
    • zakup, import i transport z Iranu produktów wymienionych w aneksach
    • inwestycje oraz finansowanie irańskich instytucji oraz osób prawnych związanych z wytworzenie produktów wymienionych w aneksach
     
    Aneks I jest identyczny z aneksem I rozporządzenia Rady (UE) nr 428/2009 (zawierające unijną listę towarów podwójnego zastosowania).
     
    W aneksie III odnaleźć można kolejną listę towarów podwójnego zastosowania, które mogą przyczynić się do rozwoju irańskiej technologii jądrowej oraz rakietowej. Eksport tych towarów oraz technologii jest możliwy jedynie po uzyskaniu zgody odpowiedniego resortu RP. Zgoda jest również wymagana w przypadku świadczenia usług pośrednictwa oraz świadczenia pomocy technicznej i finansowej związanej z towarami wymienionymi w aneksie III.
     
    Aneksy IV, V i VI dotyczą zakazu importu oraz eksportu ropy naftowej, gazu ziemnego oraz technologii związanych z otrzymywaniem tych nośników energii.
     
    21 grudnia 2012 r. w życie weszło rozporządzenie Rady nr. 1263/12 – to kolejny akt prawny rozszerzający sankcje (wprowadza zmiany do rozporządzenia 267/12). Po raz pierwszy szczegółowo określone zostały szczegółowe warunki, jakie należy spełnić, by legalnie dokonać transferu środków z/do Iranu.
     
    23 listopada 2013 r. doszło do podpisania porozumienia genewskiego pomiędzy grupą 5+1 (państwa stali członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ + Niemcy) z Iranem. Porozumienie zakłada rezygnację z części projektu atomowego Iranu w zamian za czasowe złagodzenie sankcji oraz odmrożenie części środków finansowych Iranu. Zadecydowano o odmrożeniu, w ciągu 6 miesięcy, około 7 mld USD irańskich środków zablokowanych na kontach w UE, oraz Szwajcarii. Zgodnie z harmonogramem wdrażania pierwsza część środków (550 mln dol.) została przekazana władzom irańskim 1 lutego br.
     
    Bezpośrednio w porozumieniach genewskich znalazły się zapisy dot. czasowego zawieszenia sankcji na części zastępcze do samolotów cywilnych (jak również serwis) oraz części zapasowe/zamienniki do samochodów.
     
    W kontekście regulacji wynikających z prawa UE (rozporządzenie UE nr. 42/2014) należy uwypuklić następujące zmiany w sankcjach:
    • wszystkie transakcje finansowe w obszarach, w których złagodzono sankcje muszą być realizowane z udziałem irańskich instytucji finansowych niewpisanych dotychczas na listy sanacyjne
    • wszystkie kontrakty w obszarach, w których złagodzono sankcje muszą zostać zrealizowane do 20 czerwca br., chyba, że okres obowiązywania porozumienia zostanie przedłużony

      Transport morski (w kontekście handlu ropą)
    • zawiesza się sankcje na transport oraz ubezpieczenie transportu irańskiej ropy naftowej przy czym zawieszenie stosuje się jedynie do ropy naftowej a nie produktów przetworzonych oraz adresuje się je do państw, które dotychczas importowały irańską ropę naftową (Chiny, Indie, Korea Płd, Tajwan, Turcja)
    • za zabronione uznaje się kontakty z podmiotami wobec których nałożone zostały sankcje. Sytuacja nie dotyczy Ministerstwa Ropy, z którym prowadzenie biznesu staje się dozwolone

      Handel produktami petrochemicznymi
    • czasowo zawiesza się embargo na import z Iranu produktów petrochemicznych
    • embargo ma zastosowanie szerokie, a więc obejmuje również dopuszczalność dokonywania transferów finansowych
    • dopuszcza się handel z irańskimi podmiotami kontrolowanymi przez Ministerstwo Ropy

      Handel złotem i metalami szlachetnymi
    • czasowo zawiesza się embargo na handel złotem i metalami szlachetnymi do/z Iranu (możliwy również handel z Irańskim Bankiem Centralnym dotychczas znajdującym się na listach sankcyjnych)

      Ułatwienia w handlu towarami nieobjętymi dotychczas sankcjami
    • nastąpią ułatwienia w płatnościach za dobra z sektorów, wobec których sankcje nie obowiązywały, m.in. żywność, środki medyczne
    • 10-krotnie podniesiony zostanie próg dopuszczalnych transakcji finansowych, dla których nie będzie potrzebna autoryzacja ze strony organów państwowych
     
    W osiągniętym porozumieniu z Iranem przewiduje się stopniowe znoszenie sankcji.
     
    Dwa etapy porozumienia
    • Implementation Day - zniesione zostaną wszystkie sankcje gospodarcze i finansowe obowiązujące w ramach reżimu nieproliferacji (nuclear-related sanctions) – zarówno sankcje ONZ, autonomiczne sankcje UE, jak i sankcje USA (secondary US sanctions). Przedmiotem negocjacji nie były sankcje wobec Iranu w ramach innych reżimów, tj. zw. z ochroną praw człowieka czy walką z terroryzmem (CP931) – sankcje te pozostaną w mocy.
     
    Niektóre środki, tj. zakaz dotyczący komunikacji finansowej (SWIFT), środki dotyczące metali i oprogramowania formalnie zostały utrzymane do drugiej fazy, jednakże wynika to jedynie z faktu, że niektóre podmioty/materiały przestaną podlegać sankcjom dopiero w drugiej fazie. W praktyce, delisting danej firmy czy banku w pierwszej fazie (zdecydowana większość przypadków) oznacza, że będzie on mógł korzystać z systemu SWIFT. Podobna sytuacja będzie miała zastosowanie w odniesieniu do delistingu Agencji Atomowej Iranu, która teoretycznie związana powinna być z drugą fazą, ale zdjęcie jej z listy nastąpi w pierwszej fazie ze względu na fakt, że będzie głównym interlokutorem w ramach implementacji części nuklearnej porozumienia.
     
    • Druga faza (po ośmiu latach) dotyczy zniesienia środków restrykcyjnych związanych stricte z sektorem jądrowym, w tym zakończenie embarga na broń (Iran nie uznaje powiązania embarga na broń z programem jądrowym)
     
    Uruchomienie obu faz będzie miało miejsce, jedynie gdy MAEA potwierdzi wypełnienie zobowiązań przez Iran.
     
    W odniesieniu do formy prawnej, pozycją startową UE było doprowadzenie do zawieszenia rozporządzenia i decyzji, jednak było to trudne do zaakceptowania przez Iran, który argumentował, że działania po stronie Iranu będą nieodwracalne, konieczne są zatem mocniejsze postanowienia. UE natomiast potrzebowała zabezpieczenia na wypadek braku postępów w realizacji postanowień.
     
    W rezultacie uzgodniono, że w pierwszej fazie nastąpi zakończenie obowiązywania Rozporządzenia oraz zawieszenie obowiązywania Decyzji. Iran uzyskał zatem mocne stwierdzenie, tj. ‘termination’, a UE zabezpieczenie w razie niewywiązywania się Iranu z zobowiązań w postaci możliwości odwołania zawieszenia Decyzji.
     
    Dla biznesu
    Wwóz i wywóz pieniędzy odbywa się na ogólnych zasadach (deklaracja celna). Wwóz/wywóz większych kwot (ponad 5 tys. dol.) należy zadeklarować przedstawiając źródło ich pochodzenia.
     
    W Iranie obowiązuje zakaz wwozu i wywozu alkoholu (w tym piwa), narkotyków, pornografii lub materiałów, które mogą być uznane za pornografię (np. czasopisma), wieprzowiny, wszelkich towarów wyprodukowanych w Izraelu lub mających do tego kraju odniesienie. Kasety magnetofonowe, wideo, płyty DVD, VCD lub CD mogą być sprawdzane na granicy; w tym celu zatrzymywane są do depozytu.
     
    Zakazany jest wywóz przedmiotów i sprzętów mogących uchodzić za antyki. Bagaż pasażerów przylatujących do Iranu jest dodatkowo prześwietlany przed opuszczeniem lotnisk.
     
    Na teren Iranu mogą być wwożone papierosy i perfumy.
     
    Bariery
    Eksport towarów utrudnia duży stopień biurokratyzacji gospodarki. Osoby fizyczne oraz prawne mające zamiar prowadzić bezpośrednią aktywność ekonomiczną muszą zarejestrować swoje działania w Ministerstwie Handlu oraz Irańskiej Izbie Handlowej. Rejestracja skutkuje wydaniem swego rodzaju „dowodu tożsamości” handlowej, który jest należy przedkładać przy zawieraniu wszelkich umów handlowych. Z kolei, rejestracja w Ministerstwie Gospodarki i Finansów IRI jest wymaga przy sprawach związanymi z kwestiami celnymi oraz podatkowymi.
     
    Irańska ustawa o imporcie/eksporcie do/z Iranu wyróżnia trzy kategorie produktów importowych:
    • towary, których import jest dozwolony bez wydania stosownych zezwoleń
    • towary, na które niezbędne jest uzyskanie licencji przed ich przywozem
    • towary, których import jest zakazany przez prawo Szariatu oraz inne przepisy prawne
     
    Eksport do Iranu jest możliwy poprzez:
    • usługi zarejestrowanych pośredników irańskich – kontrakty na pośrednictwo muszą być zarejestrowane w Ministerstwie Handlu w Departamencie ds. Kupiectwa
    • zarejestrowanie w Iranie oddziału firmy
     
    Należy pamiętać, że inne ścieżki eksportu są zabronione oraz karane skutkując np. konfiskatą towaru.
     
    Strefy wolnego handlu
    W Iranie jest sześć stref wolnego handlu oraz kilkanaście specjalnych stref ekonomicznych. Kontakt ogólny: Center for Free and Special Economic Zones, Esfandiar Boulevard No. 53, Upper Zafar Street, Africa Expressway, IR-Tehran, nr tel.: +98 21 22015943, 22015944, 22015945, fax: +98 21 22011335.
     
    Adresy stref wolnego handlu
    • Qeshm Free Zone Organization, Pardis Crossroad, Emamgholikhan Boulevard, IR-Qeshm Island, nr. tel: +98 763 55241700, 55241710, 5242273, fax: +98 763 5242268, 5241712
    • Chabahar Free Zone Organization, Chabahar Free Zone, Administrational Building, IR-Chabahar, nr tel.: from +98 545 444200 to 444208, fax: +98 545 4442229.
    • Arvand Free Zone Organization, Beryam-Abadan, IR-Arvand, nr tel.: +98 631 3338080, fax: +98 631 3331120.
    • Araz Free Zone Organization, Shahid Timsar Fallahi Street, Jolfa-Azarbaijan Sharghi, 54414-1463, IR-Araz, nr. tel.: +98 492 3025701, fax: +98 492 3024949.
    • Anzali Free Zone Organization, 5th km of Zibakenar, Rasht-Anzali Road, Guilan, IR-Rasht, nr tel: +98 181 3200042, fax: +98 181 3200040.
    • Kish Free Zone Organization, Sanaei Street, 79417-83775, IR-Kish Island, nr tel: +98 764 4422141, 4423641, 4423642, fax number: +98 764 4423596.
     
    Historia
    Od początku I tysiąclecia p.n.e. obecne terytorium Iranu zasiedlali Persowie, od VII w. znajdowało się pod władzą Achemenesa (protoplasty dynastii Achemenidów) i jego następców. W końcu VII w. zależne było od Medii. Cyrus II Starszy w przymierzu z Babilonią obalił dynastię medyjską, ok. 550 r. zdobył stolicę Ekbatanę i w ciągu ok. 25 lat podporządkował sobie cały azjatycki Wschód. Państwo podzielił na jednostki administracyjne (satrapie).
     
    Syn Cyrusa II Starszego, Kambyzes II (panował w latach 529 – 522) podbił Egipt, nie zdołał jednak opanować odśrodkowych dążeń ludów irańskich, czemu sprostał Dariusz I Wielki (panował w latach 522 – 486), reorganizator państwa. Za jego rządów m.in. rozbudowano system poczty i dróg królewskich, opracowano nowy kodeks praw, system monetarny oparto na złocie i srebrze. Rozpoczął się okres rozkwitu staroperskiej sztuki i architektury.
     
    Dalsze podboje perskie zostały wstrzymane przez opór Scytów (513 r.) i Greków. Powstanie jońskie (w latach 500 – 494) dało początek wojnom perskim, niepomyślnym dla państwa Achemenidów, które w następnym okresie zaczęło stopniowo ulegać rozkładowi. W latach 334 – 331 Persja została podbita przez Aleksandra III Wielkiego. Po jego śmierci i walce diadochów większość ziem państwa perskiego przeszła początkowo do Seleucydów, a następnie od poł. III w. p.n.e. w skład Partii Arsacydów, 226 r. n.e. obalonych przez dynastię Sasanidów, odnowicieli państwa (zw. średnioperskim).
     
    Sasanidzi ujednolicili organizację administrację, zakładali miasta, rozwijali handel (m.in. powstanie systemu płatniczego za pomocą czeków), wprowadzili zyskowne monopole (produkcji jedwabiu). Dążąc do jednolitości ideowej., oparli się na zoroastryzmie jako religii państwowej. Po zreformowaniu armii (zastosowanie ciężkiej jazdy) prowadzili ze zmiennym szczęściem nieustanne wojny z Rzymem (później Bizancjum) o tereny na Bliskim Wschodzie.
     
    W latach 637–651/652 państwo Sasanidów, które pod względem swej organizacji oraz osiągnięć w sztuce i literaturze stanowiło ważny etap w historii ludów irańskich, zostało podbite przez muzułmańskich Arabów.
     
    Podbój Persji przez Arabów zmienił strukturę społeczną i polityczną kraju, który stał się częścią kalifatu Umajjadów. Rozpowszechnił się islam, który w X w. stał się religią większej części ludności, a język arabski stał się językiem państwowym.
     
    Od połowy VIII w. zaczęły wybuchać w Persji powstania, przybierające postać ruchów religijnych, głównie o orientacji szyickiej, skierowanych przeciwko sunnickim kalifom. Doprowadziły one 747 r. do upadku Umajjadów i objęcia władzy przez dynastię Abbasydów. Jej panowanie to okres dominacji elementów perskich w całym kalifacie. Osłabienie władzy centralnych i ruchy separatystyczne umożliwiły obejmowanie władzy przez perskie dynastie lokalne, w tym Bujjidów, rządzących w imieniu kalifów w Bagdadzie (945–1055). Ich dwory stanowiły ośrodki kultury perskiej.
     
    Od końca X w. na tereny Persji zaczęły od wschodu napływać turkmeńskie plemiona Oguzów. W połowie XI w. plemiona te, przewodzone przez dynastię Seldżuków, opanowały Persję. 1220–56 mongolskie wojska Czyngis-chana pustoszyły tereny Persji, ludność w znacznej mierze wymordowano.
     
    W wyniku podziału imperium mongolskiego Persja przypadła chanowi Hulagu, założycielowi dynastii Hulagidów (Ilchanów, XIII–XIV w.), których polityka fiskalna doprowadziła rolnictwo do ruiny. Po upadku Hulagidów na terenie Persji powstało kilka państw feudalnych, z których największe znaczenie miało państwo Mozaffarydów (w latach 1314–87) ze stolicą w Isfahanie. W końcu XIV w. Persja znalazła się wśród krajów podbitych przez Timura, który ponownie zniszczył tereny Persję. Potomkowie Timura prowadzili między sobą stałe wojny.
     
    Na przełomie XIV i XV w. ziemie nadawane w lenno przeszły we władanie dziedziczne, co wraz z osłabieniem więzi ekonomicznych między prowincjami pogłębiło rozdrobnienie feudalne kraju. Z upadku wydźwignęła Persję dynastia Safawidów (1502–1736). Przekształcili oni Persję w nowoczesne państwo, nawiązali stosunki dyplomatyczne i handlowe z krajami europejskimi (m.in. z Polską), a także rozwinęli gospodarkę. Religią państwową ustanowili islam szyicki.
     
    Sprzeczności wewnętrzne, liczne wojny i bunty ludności osłabiły Persję.
     
    Kres panowaniu Safawidów położyli Afganowie, którzy 1722 r. opanowali kraj, pustosząc go i ograbiając. Wyparł ich, a także doprowadził do usunięcia wojsk państw sąsiednich Nader Szah. Po jego śmierci, po okresie anarchii i walk o władzę, 1749 r. zwyciężył Karim Chan, a założona przez niego dynastia Zand panowała do 1794 r. Następnie Persją rządziła dynastia Kadżarów. Persja stawała się coraz bardziej zależna od kapitału zagranicznego. Za panowania Nasera ad-Dina (w latach 1848–96) została półkolonią państw europejskich (rywalizacja Wielkiej Brytanii i Rosji).
     
    Wraz z modernizacją kraju i napływem obcego kapitału przenikały do Persji nowe idee społeczno-polityczne, zaczęto domagać się gruntownych reform. Próby wprowadzenia takich reform podjęte przez wezyra szacha Nasera ad-Dina, mirzę Taki Chana, zakończyły się jego straceniem 1851 roku. W 1905–11 Persję ogarnęła rewolucja społeczna. Szach został zmuszony do podpisania 1906 roku aktu ustanowienia konstytucji oraz do zwołania parlamentu. Konstytucja ograniczyła władzę monarchy, zreformowała sądownictwo na wzór europejski, zapewniła swobody obywatelskie.
     
    Wielka Brytania i Rosja, obawiając się wzrostu nastrojów rewolucyjnych, zawarły 1907 roku porozumienie dzielące Persję na strefy wpływów. W 1908 szach rozwiązał parlament; rozpoczęła się walka o jego przywrócenie, oddziały rewolucyjne zdobyły Teheran, szach Mohammad Ali uciekł za granicę, na tron wstąpił jego syn Ahmad, który przywrócił konstytucję i parlament. Ostatecznie rewolucja została stłumiona 1911 roku przez brytyjskie i francuskie wojska interwencyjne oraz rodzimą reakcję.
     
    W czasie I wojny światowej (mimo ogłoszenia neutralności) teren walk między wojskami brytyjskimi i rosyjskimi a niemieckimi i tureckimi. W 1919 r. układ z Wielką Brytanią o pomocy militarnej i finansowej, który uczynił z Persji faktyczny protektorat brytyjski, spowodował silny opór społeczny. Z inspiracji komunistycznej wybuchły powstania zbrojne, m.in. w Azerbejdżanie Irańskim i Chrasanie, proklamowano nawet sowiecką republikę w Gilanie.
     
    W 1921 roku przewrót wojskowy wyniósł do władzy oficera Rezę Chana, który 1925 roku (po obaleniu dynastii Kadżarów) ogłosił się szachem, przybierając imię Reza Szah Pahlawi (zapoczątkował dynastię Pahlawi). W 1921 roku układ irańsko-brytyjski został anulowany. Reza Szah zaczął wprowadzać reformy zmierzające do budowy nowoczesnego państwa i wzmocnienia władzy centralnej.
     
    W 1935 r. zmieniono urzędową nazwę państwa na Iran. Od wybuchu II wojny światowej teren infiltracji hitlerowskich Niemiec, co doprowadziło do wkroczenia wojsk sowieckich (na podstawie układu z 1921 r.) i brytyjskich (od 1942 r. również amerykańskich). Wobec porażki polityki proniemieckiej - abdykacja Rezy Szaha na rzecz syna, Mohammada Rezy Pahlawi. W 1943 roku Iran wypowiedział wojnę Niemcom.
     
    Podczas konferencji w Teheranie mocarstwa wydały deklarację o niepodzielności i niepodległości Iranu (1943 r.). Wzrostowi aktywności lewicy irańskiej, przede wszystkim na terenach zajętych przez wojska sowieckie towarzyszyło pod koniec wojny 1945–46 utworzenie autonomicznych republik w Azerbejdżanie Irańskim oraz Kurdystanie, które zostały zlikwidowane po wycofaniu się wojsk ZSRR. Od 1945 r. Iran należy ONZ.
     
    Nasilający się w latach 1949–51 masowy ruch na rzecz nacjonalizacji nafty irańskiej, doprowadził w marcu 1951 r. do decyzji rządu premiera M. Mosaddegha o nacjonalizacji przemysłu naftowego. W 1953, z inspiracji brytyjskiej, dokonał się wojskowy zamach stanu. Nowy rząd zacieśnił współpracę z USA (m.in. 1954 r. porozumienie z Międzynarodowym Konsorcjum Naftowym) i 1955 przystąpił paktu bagdadzkiego (CENTO).
     
    Z inicjatywy szacha przyjęto projekt ograniczonej reformy rolnej za odszkodowaniem, przyznano prawa wyborcze kobietom (tzw. biała rewolucja). Towarzyszyła temu rozbudowa aparatu policyjnego (tajna policja SAWAK), więzienie i torturowanie działaczy opozycji, krwawe zajścia spowodowane polityką reform. Iran starał się prowadzić własną politykę wewnętrzną (m.in. 1973 r. pełna nacjonalizacja przemysłu naftowego) i zagraniczną.
     
    W 1971 r. w ruinach Persepolis uroczyście obchodzono 2500-lecie założenia monarchii perskiej. W latach 1973–75 nasilił się opór społeczeństwa wobec polityki szacha, metod rządzenia i realizacji programu reform, które miały przekształcić Iran w nowoczesne państwo. W opozycji znaleźli się zarówno konserwatyści muzułmańscy, dla których reformy społeczne były zbyt śmiałe, jak i opozycja lewicowo-demokratyczna, dla której rządy te były zbyt despotyczne.
     
    W latach 1976–78 kryzys wewnętrzny i wzrost aktywności opozycji zmusiły szacha do przywrócenia systemu wielopartyjnego oraz powołania rządu wojskowego. W I 1979 roku szach pod naciskiem opozycji opuścił Iran (zm. 1980 na emigracji), przekazując władzę Radzie Regencyjnej.
     
    Przywódca opozycji muzułmańskiej, ajatollah R. Chomeini, utworzył Irańską Radę Rewolucyjną, a po powrocie do kraju z emigracji we Francji przejął władzę i utworzył Tymczasowy Rząd Rewolucyjny. Nowe władze ogłosiły nacjonalizację mienia należącego do szacha i rodziny cesarskiej. Zerwały stosunki z Izraelem i RPA. W III i IV 1979 roku zaktywizowały się ruchy wyzwoleńcze, przede wszystkim w Kurdystanie, Azerbejdżanie Irańskim oraz w Beludżystanie. 1 IV 1979 roku proklamowano Islamską Republikę Iranu.
     
    Według konstytucji z 1979 r. Iran stał się państwem opartym na zasadach islamu i prawie religijnym - szari'acie. Powołano republikańskie struktury konstytucyjnej władzy w Iranie - wybrano pierwszego w dziejach Iranu prezydenta (A. Bani Sadr), wyłoniono parlament (Madżles), znacjonalizowano kluczowe działy gospodarki. Nasiliły się zbrojne wystąpienie Kurdów i innych mniejszości narodowych dążących do autonomii.
     
    W 1980 roku USA zerwały stosunki dyplomatyczne z Iranem, konflikt wywołało uwięzienie (jako zakładników) 66 obywateli amerykańskich po ataku na ambasadę USA (1979 r.). Zostali oni wypuszczeni I 1981, dzięki mediacji rządu Algierii. W 1980 r. rozwiązano Irańską Rady Rewolucyjną (kompetencje prawodawcze przejął parlament, wykonawcze - prezydent i rząd) i powołano Rade Strażników Rewolucji Islamskiej, czuwająca nad zgodnością ustaw z prawem islamu.
     
    We wrześniu 1980 Iran został zaatakowany przez Irak, co zapoczątkowało ośmioletnią wojnę. W 1981 zaostrzył się konflikt dotyczący zasady niepodzielności władzy świeckiej i religijnej pomiędzy prezydentem a fundamentalistami muzułmańskimi.
     
    W 1981 parlament pozbawił prezydenta władzy; Bani Sadr uciekł do Francji, gdzie została utworzona Narodowa Rada Oporu w celu obalenia w Iranie władzy teokratycznej. W 1981 r. na urząd prezydenta parlament wybrał muzułmańskiego teologa A. Chameneiego, potwierdzając tym polityczno-religijną jedność władzy sądowniczej, ustawodawczej i wykonawczej. Wojna z Irakiem, jakkolwiek w znacznym stopniu zjednoczyła społeczeństwo irańskie podzielone na płaszczyźnie polityki wewnętrznej, nie osłabiła walki przeciwko opozycji i nie usunęła głębokich podziałów i rozbieżności istniejących wewnątrz fundamentalistów, a dotyczących gł. walki o władzę. W 1982 r. władze Iranu rozpoczęły wzmożoną akcję zwalczania partyzantki antyrządowej.
     
    W 1988 r. podpisano rozejm kończący wojnę z Irakiem; 1990, po inwazji Iraku na Kuwejt, podpisano z Irakiem układ pokojowy (przywracający w zasadzie stan sprzed wojny). Po śmierci ajatollaha Chomeiniego (1989) przywódcą religijno-politycznym został A. Chamenei. W czasie wojny nad Zatoką Perską 1990–91 Iran zachował ścisłą neutralność.
     
    W latach 90. prezydent A.A. Rafsandżani (1989-97) rozwijał politykę ograniczonego otwarcia na zewnątrz. W 1997 w wyborach prezydenckich wygrał umiarkowany M. Chatami (ponownie 2001) zmierzający do dialogu z Zachodem i ograniczenia restrykcyjnej polityki wewnętrznej. Od 2001 r. wzmógł się konflikt amerykańsko-irański, głównie z powodu oskarżeń ze strony USA o wspieranie przez Iran międzynarodowego terroryzmu (przynależność do tzw. osi zła) i wznowienia irańskiego programu nuklearnego.
     
    Pod presją międzynarodową Iran przejściowo zgodził się ograniczyć swój program badawczy.
     
     
    Źródła:
    • Ministerstwo Spraw Zagranicznych
    • Ministerstwo Gospodarki
    • Wydawnictwo Naukowe PWN
    • ONZ
    • PAP
    • Bank Światowy




    Wybrane
    oferty polskich przedsiębiorstw

    Noclegi Trzęsacz

    Noclegi Trzęsacz czyli gdzie można wypocząć w błogiej ciszy, wsłuchując się w szum morza? W małe...
    Polska - SZCZECIN 2022-01-19 Dodał: Adam grabowski Zdrowie i medycyna, Doradztwo/consulting/edukacja, Handel Zobacz ofertę

    Witaminy D3

    Witaminy D3 – co o niej wiemy? Witamina D to właściwie grupa substancji biologicznie czynnych, d...
    Polska - SZCZECIN 2022-01-19 Dodał: Adam grabowski Zdrowie i medycyna Zobacz ofertę

    Warszawa pomoc drogowa

    Każdy kierowca przynajmniej raz w życiu miał nieprzewidziane sytuacje na drogach.To bardzo nieprz...
    Polska - SZCZECIN 2022-01-19 Dodał: Adam grabowski Doradztwo/consulting/edukacja, Handel, IT/ICT Zobacz ofertę

    Zobacz więcej ofert